Aanspreekpunt bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling

Werken in het onderwijs bij de RVKO betekent werken met hart en ziel. Iedere dag zetten we ons in voor kinderen, met de overtuiging dat zij het recht hebben om veilig, gezond en kansrijk op te groeien. Toch is die veiligheid niet voor elk kind vanzelfsprekend. Daarom zijn er binnen de RVKO op alle scholen aandachtsfunctionarissen Huiselijk Geweld en Kindermishandeling aangesteld.

In Nederland krijgen jaarlijks naar schatting 119.000 kinderen te maken met kindermishandeling – dat is gemiddeld één kind per klas. In Rotterdam ligt dat aantal zelfs hoger. De gevolgen van huiselijk geweld en kindermishandeling zijn vaak diepgaand en langdurig: zij raken de sociaalemotionele ontwikkeling, het leervermogen, het zelfbeeld en de gezondheid van kinderen, soms een leven lang. Juist daarom zijn aandachtsfunctionarissen van onschatbare waarde. Zij vormen het vaste en vertrouwde aanspreekpunt bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling. Met betrokkenheid, deskundigheid en oog voor het kind én de context waarin het opgroeit, ondersteunen zij collega's en dragen zij bij aan zorgvuldig handelen.

Samen voor de leerlingen

Een veilige ontwikkeling begint bij tijdig zien en durven handelen. Daarom investeert de RVKO in preventie en vroeg-signalering. Elke school beschikt over een aandachtsfunctionaris. De RVKO biedt hun trainingen en intervisie, sluit aan bij gemeentelijke overleggen rond de meldcode en zorgt dat nieuwe medewerkers goed voorbereid starten via verplichte online scholing. Ook tijdens de Week tegen de Kindermishandeling staan we hier jaarlijks samen bij stil. Zo bouwen we als onderwijsorganisatie aan een cultuur waarin we verantwoordelijkheid nemen, signalen serieus nemen en er écht voor elkaar zijn - voor collega's én bovenal voor onze leerlingen.

Irma Janga werkt bijna 25 jaar bij de RVKO en is sinds een jaar of acht IB'er en aandachtsfunctionaris op de Globetrotter Katendrecht op Zuid: 'Dat is een mooie combinatie, omdat er overlap tussen beide functies zit. Je hebt als IB'er wat meer overzicht en spreekt veel leerlingen en collega's. Bij kindgesprekken let ik goed op signalen over de thuissituatie. Soms vraagt een collega of ik met een kind wil praten over iets dat in de klas is gebeurd. Dat gaat vaak gepaard met emoties zoals boosheid of verdriet. Omdat je dan even apart zit en echt aandacht geeft aan een kind, ontstaat er vaak een sfeer van vertrouwelijkheid, waarbij achterliggende oorzaken boven water komen. En daar kunnen signalen over de thuissituatie bij zitten. Daarbij is het wel van belang dat de kinderen mij kennen, dus ik zorg altijd dat ik zichtbaar en benaderbaar ben in de school.'

Signalenwijzer

Soms zijn er heel duidelijke signalen, vertelt Irma: 'Zo vertelde een kind vorige week dat het werd geslagen met een stok. Maar soms ligt het minder duidelijk, zoals bij broekplassen op oudere leeftijd, geen eten en drinken meekrijgen naar school of heel veel te laat komen.' Alle signalen zijn verzameld op de Signalenwijzer van de gemeente Rotterdam. Irma heeft recent de signalen die horen bij de leeftijden op de basisschool voor collega's verzameld en gedeeld.

Melding Veilig Thuis

'We registeren alle signalen op een feitelijke manier en maken dan een inschatting van de situatie. Als we denken dat een kind in (levens)gevaar is, doen we een melding bij Veilig Thuis. Als we inschatten dat het kind niet veilig is, gaan we het gesprek aan met de ouders. We volgen daarbij altijd de verplichte stappen van de Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling. Na een melding is Veilig Thuis verantwoordelijk voor het inschatten van de situatie en het maken van veiligheidsafspraken. Wij hoeven dan verder ook niet aan waarheidsvinding te doen, we zorgen alleen dat het kind wordt gehoord en gezien.'

Professionele distantie

Als aandachtsfunctionaris loop je tegen aangrijpende situaties aan, hoe ga je daar mee om? Irma: 'Veel praten met collega's, vooral rond de vraag of een kind echt veilig is. Zonder in details te treden kun je toch veel steun hebben van collega's, directie of je thuisfront. Dit werk komt af en toe echt binnen, en dat mag ook, het zou gek zijn als de verhalen je niets doen. Maar je moet ook aan jezelf denken en voor je eigen gezondheid zorgen.'

Opleiding, intervisie en ondersteuning

Naast de opleiding voor aandachtsfunctionarissen heeft Irma veel aan de RVKO-intervisiegroepen die jaarlijks zo'n vijf keer bij elkaar komen: 'Dat zijn erg waardevolle bijeenkomsten. Er is ruimte voor het inbrengen van casussen en het vragen om advies, we bespreken hoe het gaat op school en we geven elkaar feedback, onder leiding van degene die ook de opleiding verzorgde. Via de RVKO kun je sparren met een aandachtsfunctionaris op een andere RVKO-school of met een externe adviseur, bijvoorbeeld bij de inschatting van signalen. Vooral als je binnen je eigen school geen collega-aandachtsfunctionaris hebt, is dat erg fijn. In het uiterste geval kun je ook altijd anoniem bellen met Veilig Thuis voor overleg.'

Tot slot, heb je tips voor andere scholen? Irma: 'Maak goede afspraken voor de registratie van signalen. Daarbij moeten signalen uit het verleden de gehele schooltijd bewaard en vindbaar blijven. En volg signalen altijd op, ook als je inschatting is dat er geen gevaar is: als een kind zonder eten op school komt, is dat een ongewenste situatie, wat de reden ook is. Dus dat moet je altijd bespreken met ouders, gewoon laagdrempelig, bij de deur of op het plein.'

SISA-signaal

Ook belangrijk is het afgeven van een signaal bij SISA: SIgnaleren en Samenwerken. Met dit Rotterdamse computersysteem kunnen professionals betrokkenheid signaleren bij een kind of jongere (0 tot 23 jaar). Met als doel het verbeteren van de samenwerking tussen hulpverleners, scholen en instanties om vroegtijdig samen de juiste ondersteuning te bieden en meervoudige problematiek te voorkomen. Irma: 'Voor je dat signaal afgeeft, moet je daar wel de ouders van op de hoogte stellen. Soms is alleen dat al een opening voor een gesprek of een hulpvraag. Uiteindelijk gaat het erom dat we als dat nodig is, de situatie van het kind verbeteren: daar doen we dit voor.'

‍